W celu prawidłowego zrozumienia, czym jest „troska o życie” warto w pierwszej kolejności rozłożyć to pojęcie na dwie mniejsze części, aby zrozumieć, jak definiowane jest zdrowie oraz czym jest troska, zarówno w znaczeniu filozoficznym, naukowym jak również religijnym. Taki sposób podejścia pozwoli dokładniej zrozumieć interpretację całego zagadnienia, szczególnie w wymiarze teologicznym.
ŻYCIE
W podejściu filozoficznym życie definiowane jest jako stan istnienia, w którym organizmy biologiczne doświadczają różnych procesów, takich jak: fizyczne, emocjonalne i intelektualne. Jest stanem, w którym człowiek jest żywy, rozwija się i doświadcza różnych zdarzeń z otoczeniem.
Znaczenie naukowe (biologia) określa życie jako proces, obejmujący organizmy żywe (biologiczne), ich funkcje, struktury oraz interakcje z otoczeniem. W podejściu naukowym wyróżnia się kilka kluczowych cech opisujących życie:
- komórki,
- metabolizm,
- rozmnażanie,
- reakcje na środowisko,
- ewolucje,
- dziedziczenie genetyczne,
- rozwój.
W naukach biologicznych prowadzone są badania nad różnymi aspektami życia organizmów, w skład których wchodzi biologia molekularna, ekologia, anatomia, fizjologia, genetyka. Prowadzone badania w tych obszarach pozwalają lepiej poznać procesy życiowe oraz różnorodność organizmów żyjących na Ziemi. Sfera życia stanowi przedmiot dynamicznych badań naukowych z uwagi na stały rozwój dziedziny.
Najważniejszym znaczeniem życia dla Chrześcijan jest jego znaczenie religijne, które pozwala zrozumieć i postrzegać je w sferze duchowej. Podejście to pozwala dostrzec istotę i sens życia ludzkiego, a także moralność, która cechuje u człowieka właściwe postawy i zachowania. Zgodnie z wiarą Chrześcijańską życie jest darem pochodzącym od Boga, który stworzył człowieka na swój obraz i podobieństwo, a życie ma w sobie cel duchowy, który opiera się na tym, że poprzez życie doczesne człowiek wierzący powinien dążyć do osiągnięcia zbawienia i życia wiecznego przez wiarę w Zbawiciela – Jezusa Chrystusa.
Zgodnie z nauką zawartą w Piśmie świętym egzystencja człowieka jest dobrem, które znacznie przewyższa życie zwierząt i innych bytów stworzonych. Zdaniem amerykańskiego etyka Michaela Schooyans-a Biblia jest „światłem dla ludzkości wszystkich czasów, którego nie można trzymać pod korcem, gdyż nieraz tylko ono pozwala człowiekowi zrozumieć ostateczny sens życia, cierpienia oraz umierania”. Idąc dalej warto przytoczyć św. Jana Pawła II, który w swoim Liście apostolskim Salvifici doloris pisał, że „Pismo święte jest wielką księgą o cierpieniu”. W liście tym można znaleźć wiele postaw odnoszących się do życia społecznego. Jedną z takich postaw jest tzw. „złota reguła”, która brzmi:
„wszystko, co byście chcieli, aby wam ludzie czynili, to i wy im czyńcie (Mt 7,12)”.
W Piśmie świętym znajduje się wiele miejsc, które odnoszą się do zdrowia i życia. W Biblii tysiąclecia słowo „zdrowy” z odmianami zawarte jest 113 razy, a życie aż 980 razy zarówno w Starym jak i Nowym Testamencie. To właśnie Pismo święte wskazuje życie jako fundamentalne dobro dane człowiekowi przez Boga w darze.
Pogląd ten ma swoje odzwierciedlenie również w nauce głoszonej przez Magisterium Kościoła:
355 [KKK] „Stworzył Bóg człowieka na swój obraz, na obraz Boży go stworzył: stworzył mężczyznę i niewiastę” (Rdz 1,27). Człowiek zajmuje jedyne miejsce w stworzeniu: został on stworzony „na obraz Boży” (I); w swojej własnej naturze jednoczy świat duchowy i materialny (II); jest stworzony jako „mężczyzna i kobieta” (III); Bóg obdarzył go swoją przyjaźnią (IV).
TROSKA
W znaczeniu filozoficznym jest to emocja i postawa, skupiająca się na dbaniu o dobrostan innych osób lub postrzeganiu innych innych jako ważnych i wartościowych. Troska może przejawiać się w empatii, zrozumieniu i chęci pomagania innym w trudnych sytuacjach. Jest istotna w relacjach międzyludzkich oraz w budowaniu społeczeństw opartych na współpracy i wsparciu.
Światowa Organizacja Zdrowia definiuje pojęcie „troski o zdrowie i życie ” jako „stan pełnego, fizycznego, umysłowego i społecznego dobrego samopoczucia, przy całkowitym braku choroby lub kalectwa”. Troska o zdrowie i życie jest obowiązkiem nie tylko lekarzy czy służby zdrowia, lecz także całego społeczeństwa i przejawia się w dwóch wymiarach – indywidualnym i społecznym.
Wymiar indywidualny
„nigdy nikt nie odnosił się z nienawiścią do własnego ciała, lecz [każdy] je żywi i pielęgnuje”
(Ef 5,29)
W wymiarze indywidualnym troska o życie rozumiana jest jako osobisty obowiązek człowieka o dbanie w należyty sposób o swoje zdrowie. To człowiek jest bezpośrednio odpowiedzialny za to, co dotyczy jego samego. Dlatego zdrowie i życie mają nadrzędny wymiar indywidualnej troski do swojej osoby, co następnie przekłada się na szerzej ujmowaną troskę w wymiarze społecznym. Ludzkie życie traktowane jest jako najwyższe dobro i dlatego jego ochrona uznawana jest za obowiązek moralny. Zarówno zdrowie jak i życie, będące ze sobą powiązane, wymagają tego, aby należycie o nie dbać, a szkodzenie w sposób świadomy i dobrowolny jest niewłaściwe pod względem moralnym. To właśnie postawa moralnej odpowiedzialności prowadzi człowieka do podejmowania działań zgodnych z poznaną prawdą i sumieniem przez nią ukształtowanym. Idąc dalej, troska o swoje zdrowie wyrażona jest w obowiązku moralnym człowieka, ponieważ stanowi zasadniczą część wypełniania życiowego powołania. Wezwaniem każdego człowieka jest poszanowanie własnego życia i zdrowia chociażby przez umiarkowanie, które pozwala unikać różnego rodzaju szkodliwych postaw, do których zalicza się obżarstwo, nadużywanie leków, alkoholu czy tytoniu. Przyczynia się to do walki o swoją osobistą wolność. Jednak walka ta nie jest możliwa bez osobistego zaangażowania i woli osoby. Można powiedzieć, że to osobiste wybory i podejmowane decyzje mają wpływ na zdrowie i życie.
Wymiar społeczny
„Wszyscy zatem mamy nieść naszemu bliźniemu posługę miłości, broniąc jego życia i wspomagając je zawsze, a zwłaszcza wówczas, gdy jest słabe i zagrożone. Powinniśmy troszczyć się o nie nie tylko jako jednostki, ale także jako wspólnota, czyniąc z bezwarunkowego szacunku dla życia ludzkiego fundament nowego społeczeństwa.”
(św. Jan Paweł II)
Moralną postawą i nadrzędnym obowiązkiem każdego człowieka jest dbanie o własne zdrowie i życie. Jednak postawa ta nie spełniałaby swojego zadania, gdyby była ograniczona wyłącznie do indywidualnego działania. Jak zaznaczał św. Jan Paweł II misja ochrony życia jest obowiązkiem społecznym. Dlatego misją całego społeczeństwa jest dbanie o potrzeby każdego człowieka, w tym także o wspólne dobro. Głównym powodem dbania o zdrowie i życie własne i innych wynika z wiary i zawartego w niej wezwania dla Chrześcijan, aby naśladować Chrystusa.
Opracowano na podstawie:
- Katechizm Kościoła Katolickiego,
- Rozprawa doktorska pt. „Troska o zdrowie i życie człowieka w sytuacjach granicznych. Studium teologicznomoralne”, której autorem jest Ks. Jakub Kapelak.
(https://repozytorium.kul.pl/server/api/core/bitstreams/687d01e5-87d0-49c8-bcf0-11fc11095acc/content)
